Een werkboek voor predikanten die begeleiding geven aan slachtoffers van seksueel misbruik in pastorale en gezagsrelaties.
.jpg "doen(1).jpg")
'Doen wat je moet doen' is te bestellen via de
webwinkel van de Protestantse Kerk in Nederland, of bij de afdeling brochureverkoop, tel. 030-8801337.
Het werkboek kost € 15,00 (inclusief verzendkosten)
Begeleiding slachtoffers seksueel misbruik in pastorale relaties:
‘Doen wat je moet doen’
artikel in Kerkinformatie
uitgave van de PKN, nummer 167, februari 2009
door: Sylvia van Delden
Onlangs verscheen 'Doen wat je moet doen', een werkboek voor predikanten die begeleiding geven aan slachtoffers van seksueel misbruik in pastorale en gezagsrelaties.
Zo’n twintig jaar geleden was het onderwerp onbespreekbaar. Inmiddels hebben de meeste kerken beleid ontwikkeld op dit terrein.
Zeven kerken werken samen binnen het interkerkelijk samenwerkingsverband tegen Seksueel Misbruik in Pastorale Relaties (SMPR) om gezamenlijk beleid te ontwikkelen dat de participerende kerken verder kunnen uitwerken. Niet alleen op het gebied van beleid is er het een en ander veranderd. De hulp die SMPR aanvankelijk bood, bestond uit anonieme telefonische begeleiding. Veel mensen durfden hun naam niet te noemen en wilden al helemaal niet dat er iets over hun verhaal bekend was in hun eigen gemeente. Inmiddels gaat ook wat dat betreft veel anders. Mensen kunnen nog steeds voor begeleiding terecht bij SMPR, al dan niet telefonisch en al dan niet anoniem. Maar in toenemende mate kunnen mensen ook in hun eigen omgeving bij predikanten of pastoraal werkers terecht. Dat is een goede ontwikkeling, waar we als SMPR blij en dankbaar om zijn.
Voor- en nadelen
Het is fijn dat mensen dicht bij huis iemand vinden bij wie ze terecht kunnen. Maar er zijn ook nadelen verbonden aan deze vorm van begeleiding. Het begeleiden van een slachtoffer van seksueel misbruik in een pastorale relatie vraagt veel. Niet alleen van het slachtoffer dat moet proberen het haar of hem aangedane te verwerken en opnieuw een evenwicht in het leven te vinden. Het vraagt ook veel van de predikant/begeleider. Niet altijd is een predikant voldoende voorbereid op het begeleidingsproces dat hij of zij aangaat. Zo kunnen predikant en pastorant te maken krijgen met loyaliteitsconflicten omdat de predikant loyaal wil zijn aan zowel het slachtoffer als de beschuldigde.
Of de predikant is wel goed thuis in het pastoraat, maar kan niet goed begeleiden bij een juridisch traject. De kerkorde kennen betekent nog niet dat je iemand kunt helpen de voor- en nadelen van een kerkelijke klachtenprocedure te overzien.
Aspecten
Om hierin te voorzien is er nu ‘Doen wat je moet doen’, het werkboek voor predikanten die slachtoffers van seksueel misbruik in pastorale en gezagsrelaties begeleiden. In dit werkboek worden alle verschillende aspecten behandeld. Uiteraard wordt om te beginnen de problematiek verkend: wat is nu eigenlijk seksueel misbruik in een pastorale relatie en hoe kan het gebeuren? Er wordt in het kort aangegeven wat misbruikten, maar ook predikanten, kunnen verwachten van SMPR. Dan is er ruim aandacht voor begeleiding door predikanten: wat is het specifieke van deze vorm van begeleiding? Met welke mechanismen krijgt de predikant/begeleider te maken, zowel bij het slachtoffer, als bij de dader, als bij de gemeente, alsook bij zichzelf. De verschillende juridische procedures komen aan bod (kerkelijk, civielrechtelijk en strafrechtelijk), maar vooral ook: waar moet iemand rekening mee houden als hij of zij overweegt een juridische procedure te beginnen? Wat kan haar of hem boven het hoofd hangen?
Mechanismen
Alle hoofdstukken staan in de context van begeleiding van slachtoffers. Ook de hoofdstukken
die daar niet over lijken te gaan. Zo is het hoofdstuk over mechanismen van daders uiteraard informatief over gedragingen en redeneringen die daders vertonen, maar het hoofdstuk gaat niet in op de begeleiding van daders. Begeleiding van daders (en van beschuldigden, waarvan men - nog - niet weet of de beschuldiging juist is) is een vak apart. Aan een advies aan de kerken over dader- en beschuldigdenbeleid wordt gewerkt. In ‘Doen wat je moet doen’ zult u dit niet vinden. De predikant/begeleider moet iets van dadergedrag weten om het slachtoffer te kunnen helpen omgaan met dat gedrag en met de effecten daarvan op haar of zijn eigen leven. Daarom vindt u een hoofdstuk ‘dadergedrag’ in dit werkboek. Datzelfde geldt voor het hoofdstuk over mechanismen in de gemeente.
Dit werkboek is niet geschreven voor mensen die een gemeente begeleiden, maar voor mensen die een slachtoffer begeleiden. Omdat het misbruik plaatsvindt binnen een kerkelijke gemeente zijn de processen in die gemeente ook van belang voor de verwerking van een slachtoffer.
Protocol
Aan het werkboek is een protocol van de Protestantse Kerk in Nederland toegevoegd voor gemeenten die geconfronteerd worden met misbruik. Op verschillende plekken in het werkboek wordt naar dit protocol verwezen. U heeft het dus direct bij de hand. En u kunt het zo nodig aan de kerkenraad geven om te gebruiken als richtlijn voor zijn handelen.
‘Doen wat je moet doen’ is een uitgave van SMPR, een interkerkelijke uitgave dus, waar hopelijk mensen van verschillende kerkelijke achtergrond relevante informatie vinden.
Mocht er iets ontbreken, dan geldt ook hier: neem contact op met de coördinator van SMPR, die kan u adviseren en zo nodig doorverwijzen naar relevante deskundigen.
De illustraties op deze website komen uit de werkmap, en zijn gemaakt door Ria van Oosten, beeldend kunstenaar te Delft.